Chanuka – co dokładnie świętują Żydzi?

Опубликовано в Chanuka

Za niedługo będziemy świętować Chanukę - święto, które ma bardzo niezwykłą historię, symbole i tradycje. Chanuka niesie ze sobą bardzo ważne lekcje historyczne i duchowe dla każdego Żyda. Przypomnijmy sobie od czego zaczęła się Chanuka. W tym roku (2016) od wieczora 24 grudnia do wieczora 1 stycznia naród żydowski świętuje Chanukę.

Nie ma podobnego święta spośród tych, które Pan ustanowił dla narodu Izraelskiego. Począwszy od  164 r. p.n.e. do naszej ery Żydzi z całego świata świętują te dni – w sumie osiem dni (według kalendarza żydowskiego – od 25 dnia miesiąca Kislew do 2 dnia miesiąca Tewet).  To święto nosi nazwę „Chanuka”. Słowo chanuka pochodzi od wyrazu „lahinot”, co znaczy w języku hebrajskim „uświęcać” albo „odnawiać”. Inna nazwa Chanuki – to „Święto świateł”. Co wydarzyło się w tamtym czasie? Jakie cuda uczynił Pan, Bóg nasz, Król Wszechświata „ojcom naszym w tamtych dniach, w tamtym czasie”?

Począwszy od 198 roku p.n.e., ziemia Izraela znalazła się pod panowaniem hellenistycznej Syrii, z rządem dynastii Seleucydów. W tym czasie kultura hellenistycznego świata nie była już kulturą Grecji okresu klasycznego. W oparciu o nią powstała „ogólnoświatowa uniwersalna kultura”, przenikająca do wszystkich krajów, które podbił Aleksander Macedoński.  W tej kulturze wymieszały się obyczaje i tradycje wielu pogańskich narodów. Grecki pogląd na świat z jego kultem „obywatela Wszechświata” rozprzestrzenił się szeroko. Mimo, że Macedonia i Rzym, Syria i Egipt niekiedy ze sobą wałczyły, ideowo były scalone  hellenizmem. Dla wszystkich narodów świata była to podstawowa i zasymilowana kultura -  tylko nie dla Żydów. W tym czasie pojawiły się niewielkie grupy „mitiawnim”- Żydów, upodobniających się do hellenistów. Chcieli oni, żeby Żydzi byli tacy „jak wszystkie inne narody.”

Przynęty hellenistycznej kultury stopniowo odrywały Żydów od religii ojców. Gimnazjony, gry sportowe, festiwale, pogańskie święta i spektakle na cześć greckich bogów przyciągały  osłabionych w wierze  Żydów. Wierni Torze Żydzi bezinteresownie bronili wiary swoich ojców, ale byli też i tacy, którzy  coraz bardziej skłaniali się  do pogaństwa. Ten czas jest opisany w apokryfie, w 1 Księdze Machabejskiej 1:41 : „Król (Antioch) wydał dekret dla całego państwa: Wszyscy mają być jednym narodem i niech każdy zarzuci swoje obyczaje. Wszystkie narody przyjęły ten rozkaz królewski, a nawet wielu Izraelitom spodobał się ten kult przez niego nakazany. Składali więc ofiary bożkom i znieważali szabat”.

W 167 roku p.n.e. syryjski władca Antioch IV Epifanes wydał dekret, nakazujący zabicie każdego Żyda, przestrzegającego i studiującego Torę. Nie wolno było pod karą śmierci studiować języka hebrajskiego, święcić szabatu, i obchodzić żydowskich świąt. Zakazem zostały  objęte wszystkie żydowskie tradycje, także obrzezanie chłopców. Za Boga Żydów miało być uznawane lokalne wcielenie Zeusa, głównego bóstwa Greków. Świątynia w Jerozolimie została zbezczeszczona, na ofiarę składano świnie. W miejscu Świętym świętych umieszczono posąg Zeusa.

Do tej pory Żydzi jeszcze wszystko tolerowali. Starali się jak najkorzystniej dostosować  do panujących warunków, ale nie uważali się za niewolników hellenistycznego systemu. Kiedy ucisk się nasilił, niewola stała się nie do zniesienia. I w tym właśnie 167 roku p.n.e. w mieście Modi’in, niedaleko od Jerozolimy, kapłan z rodu Hasmonejczyków – Matatiachu sprzeciwił się istniejącemu porządkowi. Razem z nim sprzeciwiło się  jego pięciu synów.

Powstanie było jednoznaczne z samobójstwem. Sam Matatiachu był kapłanem i ani on, ani jego synowie nie potrafili walczyć. Jednak niewielki oddział Żydów stanął przeciw profesjonalnej armii. Bóg dopuścił taką próbę dla Swojego narodu, aby mogli dokonać wyboru. I ten wybór stał się początkiem cudów w ich życiu.

Pierwszą ofiarą powstania był żydowski apostata, który podszedł do pogańskiego ołtarza ustawionego na placu miasta, aby złożyć ofiarę Zeusowi.  Matatiachu i jego synowie z okrzykiem „Mileha Shem-Elai" („Kto jest za Panem, do mnie!”, Wyj.32:26), zaatakowali syryjskich żołnierzy.

Maleńki oddział żydowskich powstańców uciekał w Jerozolimskie góry. Pomimo niebezpieczeństw, jego liczebność stopniowo rosła. Początkowo wojna miała partyzancki charakter, później przekształciła się w ruch wyzwoleńczy. Kiedy Matatiachu umarł, na czele powstania stanął jego trzeci syn Juda Machabeusz. „Makabi” – młot (z hebrajskiego), taki przydomek miał Juda. „Makabi” – to także skrót okrzyku wojennego powstańców „Mi kamoha baelim, Gashem?” („Kto jest Tobie podobny Najwyższy” Wyj.15:11).

Po trzech latach brutalnych walk powstańcy pokonali wojska Antiocha, wyzwolili Jerozolimę i zdobyli Świątynię. To się wydarzyło w 164 r.p.n.e., 25 dnia miesiąca Kislew. Ta data nie jest przypadkowa. Zgodnie z przekazami 25 dnia Kislew miało miejsce poświęcenie przenośnej Świątyni  (Miszkana) na pustyni. Również tego dnia była poświęcona druga Świątynia. I zbezczeszczenie świątyni przez Syryjczyków zaszło również 25 Kislew, 167 r.p.n.e.

W tych walkach siły Syryjskie znacznie przewyższały zarówno ilościowo jak  i jakościowo siły Żydów. Wrogie wojska zostały profesjonalnie wyszkolone, a oddziały Judy składały się ze słabo uzbrojonych pasterzy, rolników i rzemieślników. W decydującej bitwie o Jerozolimę 6 tysięcy Żydów starło się z 40-ma tysiącami syryjskiej piechoty, 7-ma tysiącami kawalerii, 38-ma bojowymi słoniami i mnóstwem jednostek wspierających. Ale Żydzi pościł i modlił się: "Boże! Jesteśmy bezsilni, jeśli nie zwrócisz nam ofiary świątyni i kapłaństwa! Umieramy bez prawdziwej służby Tobie! "

Istotą wojny z Antiochem była walka o prawo do pozostania narodem żydowskim, walka o oczyszczenie świątyni i poświęcenia jej na nowo Bogu. Dlaczego Żydzi tak zdecydowanie walczyli o odzyskanie Świątyni? Ponieważ zgodnie z Biblijnymi nakazami, Świątynia stała w samym centrum wiary żydowskiej. Świątynia była miejscem, w którym Żydzi mogli składać Bogu ofiary za odpuszczenie grzechów.

Tak więc Jerozolima została wyzwolona i oddziały Judy Machabeusza weszły do Świątyni. Tam zobaczyli „ohydę spustoszenia". Świątynia i ołtarz zostały zbezczeszczone. Żydzi zdemontowali zhańbiony ołtarz i postawili nowy, oczyścili i poświęcili Świątynię. Według tradycji talmudycznej olej do menory, przechowywany w specjalnym pomieszczeniu świątyni był również skalany. Naczynia z olejem były otwarte, pieczęcie zabezpieczające zerwane, dlatego ten olej uważany był za nieczysty, niezdatny do zapalenia świątynnego siedmioramiennego świecznika - menory.

Dlaczego tak ważny był olej, który używano do menory? To było warunkiem koniecznym do wznowienia służby w Świątyni. Menora powinna palić się nieustannie w miejscu świętym. (Wyj.27:20-21). Pozostawało więc zapalić menorę, ale w całej świątyni nie pozostało żadne naczynie z rytualnie czystym olejem.  Po długich poszukiwaniach znaleziono jeden czysty, flakon oleju, zapieczętowany pieczęcią arcykapłana. Tej oliwy mogło jednak wystarczyć tylko na jeden dzień palenia menory. Potrzeba było ośmiu dni, żeby przygotować nowy olej. Jednak pragnienie Boga, Bożego miłosierdzia, Bożej radości było tak wielkie, że pokonało wszelkie wątpliwości, tym bardziej , że Żydzi pragnęli służyć Bogu w taki sposób, w jaki On Sam im nakazał. Zapalili menorę mając tylko jednodniowy zapas oliwy. Ale …. menora świeciła przez 8 dni, dopóki nie przygotowano nowej, rytualnie czystej oliwy. Służba w Świątyni przebiegała jak zwykle – nieustannie dolewano oliwy do menory,  odbywały się ceremonie świątynne i składanie ofiar zgodne z przykazaniami Tory.

Na pamiątkę oczyszczenia świątyni i poświęcenia ołtarza ustanowiono święto Odnowienia (J.10-22), trwające 8 dni i nadano mu w żydowskiej tradycji nazwę – Chanuka. W apokryfie 1 Mach.4:52-58 są zapisane następujące słowa o ustanowieniu tego święta :

„ Dwudziestego piątego dnia dziewiątego miesiąca, to jest miesiąca Kislew, sto czterdziestego ósmego roku wstali wcześnie rano i zgodnie z Prawem złożyli ofiarę na nowym ołtarzu całopalenia, który wybudowali.  Dokładnie w tym samym czasie i tego samego dnia, którego poganie go zbezcześcili, został on na nowo poświęcony przy śpiewie pieśni i grze na cytrach, harfach i cymbałach.  Cały lud upadł na twarz, oddał pokłon i aż pod niebo wysławiał Tego, który im zesłał takie szczęście.  Przez osiem dni obchodzili poświęcenie ołtarza, a przy tym pełni radości składali całopalenia, ofiary pojednania i uwielbienia.  Fasadę świątyni ozdobili złotymi wieńcami i małymi tarczami, odbudowali bramy i pomieszczenia dla kapłanów i drzwi do nich pozakładali,  a między ludem panowała bardzo wielka radość z tego powodu, że skończyła się hańba, którą sprowadzili poganie”.

Wymieniony w 52 wersecie rok 148 odpowiada 164 –temu roku p.n.e. i jest odliczany od 312 r. p.n.e., który w świecie hellenistycznym został przyjęty jako początek chronologii.

Tradycje

Tradycję, aby świętować Chanukę przez 8 dni wyjaśnia Księga Machabejska, łącząc odnowienie przez Machabejczyków Świątyni i kultu ofiarniczego  z odnowieniem przynależności narodu żydowskiego do swojego Twórcy i z odnowieniem Bożej obecności pośród Swojego ludu. Daje też paralelę do świętowania Sukkot i budowy i poświęcania Świątyni Salomona :

„ Z radością obchodzili uroczystość przez osiem dni na wzór Święta Namiotów, przypominając sobie, jak krótko przedtem Święto Namiotów obchodzili w górach i w grotach na podobieństwo dzikich zwierząt. (2 Mach.10:6) .  Podobnie również Salomon przez osiem dni świętował. (2 Mach.2:12)

W dni Chanuki, zamiast tradycyjnego świecznika – menory -  w żydowskich rodzinach zapala się świąteczny świecznik składający się z ośmiu  świec – chanukiję. Każdego dnia zapala się o jedną świeczkę więcej, na znak kontynuacji cudu, który wydarzył się za dni Machabeuszy. Wypowiada się błogosławieństwo : „Błogosławiony jesteś Ty, Panie, Boże nasz, Królu Wszechświata, Który uczynił cuda ojcom naszym w te dni, w tym czasie i Który oświecił nas Swoimi przykazaniami i nakazał zapalać chanukalny świecznik”.

Dni święta ; 0- niezapalona świeca

1 ххххх 00000001
2 ххххх 00000012
3 ххххх 00000123
4 ххххх 00001234
5 ххххх 00012345
6 ххххх 00123456
7 ххххх 01234567
8 ххххх 12345678

Osiem świec świątecznej menory zapala się oddzielną, dziewiątą świecą, która nazywa się "Szamasz" - "sługa" w języku hebrajskim. Właśnie ta świeca wskazuje na Jeshua  - nasze prawdziwe światło, które przychodzi, żeby oświecić nasze życie. Podobnie jak świeca – sługa -  Jeshua przyszedł, aby nam służyć (Mk. 10:45).  On dał nam światło (J.1:4-5), abyśmy sami mogli stać się światłem dla innych.

Zachował się zwyczaj stawiania na oknie świątecznej menory – chanukiji, tak żeby przechodnie mogli widzieć światło świec. W ten sposób wypełnia się polecenie „rozpowszechniania cudu”. Wcześniej menora stała jedynie w Świątyni, a jej światło mogli oglądać tylko kapłani. Chanukiję stawia się przy drzwiach domu od zewnątrz, albo na oknie, żeby jej światło było widoczne dla wszystkich (Mat.5:14-16). Teraz więc w każdym domu jest świąteczne światło. Człowiek, który zapłonął ogniem Jeshua, staje się świątynią Ducha Świętego.

W świątynnej menorze zawsze paliła się jednakowa ilość knotów (7). W świeczniku chanukalnym codziennie dokłada się o jedną świecę więcej. Ortodoksalny Judaizm nie rozprzestrzeniał się poza naród Izraela. Królestwo Boże rośnie i rozprzestrzenia się na całym świecie.

W czasie Chanuki dzieci bawią się swoją ulubioną grą –  „Dreidel” –jest to malowany, czteroboczny bączek. Na każdym z czterech boków dreidel są wyrysowane litery alfabetu hebrajskiego - po jednej z 4 liter: nun, gimel, he, szin. Litery te tworzą skrót od pierwszych słów zdania: „Nes gadol haja szam co znaczy: ( „cud wielki stał się tam”). Właśnie w ten sposób żydowskie dzieci potajemnie studiowały język i Torę.

Tradycyjnie w te dni przygotowuje się lateks – placuszki ziemniaczane, smażone na oleju z oliwek.  Tak jak cud Chanuki dotyczy oliwy, wszystkie potrawy w ten dzień są przygotowywane na oleju roślinnym. W Izraelu ulubionym chanukalnym daniem są sufganijot – chanukowe pączki z marmoladą lub dżemem

Для комментирования зарегистрируйтесь через соцсети:

Добавить комментарий


Защитный код
Обновить



© kemokiev.org –  сайт Киевской еврейской мессианской общины 2000-2017
При использовании материалов сайта гиперссылка на kemokiev.org обязательна
Мнение редакции может не совпадать с мнением авторов